Główna treœść strony

Historia

Początki nowożytnego osadnictwa na terenie gminy Jabłonna sięgają początków wieku XIV. Świadczą o tym dwa dokumenty:
- "Spominki Płockie II" z roku 1339, które stwierdzają, iż bartnicy z osady Jabłonna zobowiązani byli do przekazywania czternastu dużych donic miodu (stanowiło to prawie 20% wszystkich wpływów z tego tytułu) na rzecz biskupstwa płockiego,
- oraz akt erekcyjny parafii Wieliszew z roku 1374, który mówi, iż tereny nowo powstającej parafii zostały wyłączone z parafii Chotomów.

Lokacja wsi Jabłonna (nosiła wówczas nazwę Jabłonowo, pochodzącą od licznych w tych czasach sadów jabłoniowych) i Chotomów (wówczas Chotomowo) została przeprowadzona w roku 1418 przez biskupa płockiego Jakuba z Korzkwi herbu Syrokomla. Obie wsie otrzymały wówczas prawo niemieckie (magdeburskie). Wkrótce Jabłonna, jako „miejscowość zdrowa i cicha”, stała się rezydencją biskupów płockich i centrum administracyjnym (kluczem) znacznych dóbr. Chotomów pełnił równie ważną funkcję – centrum duchowego okolicy, jako siedziba jednej z nielicznych na tym obszarze parafii.

Początkowo rozwój osadnictwa na terenie obecnej gminy Jabłonna był raczej słaby - jego wzrost wiąże się nierozerwalnie ze wzrostem znaczenia Warszawy, pociągającym za sobą konieczność przybywania doń biskupów płockich coraz częściej. Gospodarka na tych terenach opierała się głównie na rolnictwie, ogrodnictwie i bartnictwie (z klucza jabłonowskiego pochodzi jedyne znane obecnie mazowieckie prawo bartne dóbr kościelnych).
Pierwszy znaczniejszy pałac powstał na początku XVI wieku - wiemy, że w roku 1509 biskup Erazm Ciołek zawarł umowę z Jerzym, muratorem z Warszawy, na budowę murowanych piwnic i podmurówek, prawdopodobnie przeznaczonych pod drewniany budynek (takowy jest odnotowany przy budowie nowego pałacu). W roku 1646 powstała, z fundacji biskupa Karola Ferdynanda Wazy, kaplica do użytku prywatnego - fakt ten został upamiętniony marmurową tablicą, wmurowaną w zachodnią elewację obecnego pałacu. Na tej podstawie sądzimy, iż kaplica była murowana. W roku 1648 z tej samej fundacji został wzniesiony nowy pałac, a rok później - założony ogród włoski. Można przypuszczać, iż inwestycje te były związane z ówczesnymi staraniami Karola Wazy o tron polski, po śmierci Władysława IV.

W roku 1774 Jabłonna została odkupiona od Kapituły płockiej przez Biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego. Przekształcił on ją w rezydencję pałacowo-ogrodową, dzięki dochodom z biskupstwa krakowskiego wznosząc pałac oraz oficyny, pawilony, altanę chińską i grotę. Co więcej, jako dobry gospodarz wyregulował układ wsi, wzniósł zabudowania dla włościan, ulepszył trakt łączący Jabłonnę z Warszawą. Zmienił również formę gospodarki na tych terenach – w miejsce bartnictwa rozwinęło się pszczelarstwo ulowe, założył mielcerze (do wytwarzania węgla drzewnego), prowadził spław drewna z okolicznych lasów.

Po śmierci Michała Poniatowskiego w 1794 roku Jabłonna przeszła na własność księcia Józefa Poniatowskiego – bratanka zmarłego, który w Jabłonnie przebywał w latach 1798 – 1806. Mieszkał w pałacu jabłonowskim głównie latem, w zimie przebywał natomiast w warszawskim Pałacu pod Blachą. Na parterze pałacu jabłonowskiego przyjmował gości, natomiast na II piętrze, w pokojach wyposażonych w skromne meble w stylu angielskim, gdzie wisiały egzemplarze jego kolekcji broni, a także szkice rysunkowe Orłowskiego, mieszkał. Jak piszą pamiętnikarze: „tę rezydencję najbardziej lubił, sam sprawując pieczę nad rozplanowaniem ogrodów, wyładowując w ten sposób swą żołnierską energię”. Józef Poniatowski stworzył tzw. „mundur jabłonowski”, który nosili przyjaciele księcia. Składał się on z jasnozielonego fraka, żółto podszywanego, z czerwonym kołnierzem i złoconymi guzikami z napisem „Jabłonna” oraz kamizelki słomkowożółtego koloru.

Na mocy testamentu Józefa Poniatowskiego dobra jabłonowskie otrzymała w dożywocie jego siostra Maria Teresa Tyszkiewicz, z zastrzeżeniem, iż majątek przejdzie później na własność ciotecznej siostrzenicy księcia - Anny z Tyszkiewiczów 1 voto Potockiej, 2 voto Dunin Wąsowiczowowej. Akt własności Jabłonny został na nią przepisany w roku 1822. Na jej zlecenie przebudowano całkowicie pałac, przekształcono park oraz wzniesiono m.in. łuk tryumfalny, mur z bramą, stajnie i wozownie. Należy podkreślić, iż pierwszy mąż Anny - Aleksander Potocki, właściciel Wilanowa, w znacznym stopniu dopomógł w przekształceniu rezydencji - zarówno pod względem finansowym, jak i artystycznym.

Jabłonna stała się następnie własnością rodziny Potockich, a konkretnie Augusta Potockiego, który był wielkim miłośnikiem koni. W 1867 roku założył tu wielką stajnię koni wyścigowych. Nie prowadził jednak hodowli, lecz jedynie je kupował. Pochodzące z Jabłonny konie częstokroć wygrywały wyścigi organizowane na Służewcu. Ostatni z właścicieli tego rodu Maurycy Potocki, syn Augusta, był organizatorem słynnych polowań oraz znanym mecenasem sztuki. W roku 1906 odziedziczył także dobra Nieporęt i Białobrzegi. Był to olbrzymi majątek o powierzchni 7800 ha.

Maurycy działał niezwykle aktywnie w Polskim Związku Łowieckim, organizował słynne polowania w Jabłonnie. Dodatkowe dochody dawała mu działalność gospodarcza - założył m.in. Hutę Szkła "Jabłonna" zatrudniającą 250 osób. Miejsce gdzie się znajdowała należy obecnie do miasta Legionowa.

W tym okresie Jabłonna była już popularną podwarszawską miejscowością letniskową. Na potrzeby przebywających tu letników, jak również wzrastającej liczby stałych mieszkańców, w roku 1925 została erygowana nowa parafia w Jabłonnie. Ważnym wydarzeniem okresu międzywojennego było powstanie na terenie gminy Jabłonna, wokół koszar legionowych, nowego (z czasem samodzielnego) organizmu miejskiego - Legionowa.
W czasie wojny obronnej Polski 1939 roku w pałacu w Jabłonnie przez krótki czas znajdowała się Kwatera Główna Armii „Modlin”. W okresie okupacji gmina Jabłonna była terenem ożywionej działalności zgrupowań partyzanckich. Sam właściciel pałacu, dzięki dobrym stosunkom z władzami okupacyjnymi, pomagał uwięzionym patriotom (wielu z nich zostało uwolnionych dzięki jego wstawiennictwu). W lipcu 1944 roku, wobec zbliżającego się frontu Potoccy przewieźli najcenniejsze dzieła sztuki ze zbiorów jabłonowskich do Warszawy - dzięki temu pewna ich część ocalała. Miesiąc później wojska niemieckie wysadziły pałac w powietrze. Podobny los spotkał kościół parafialny w Jabłonnie. Zniszczeń dopełniły zażarte walki jakie toczyły się na tym terenie w październiku 1944 roku.

Pierwsze lata powojenne to czas wznoszenia gminy ze zniszczeń wojennych. Odbudowany został kościół parafialny oraz dzięki staraniom Polskiej Akademii Nauk – pałac – już jako Dom Zjazdów i Konferencji PAN. W roku 1951 znaczna część gminy została włączona do Warszawy. Obecny kształt gminy ustalono w roku 1977, kiedy to kolejna część gminy została włączona do stolicy.
  • Centrum Kultury i Sportu
  • Gminne Centrum Informacji
  • Jezioro Zegrzyńskie
  • Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Jabłonnie
  • Gminna Biblioteka Publiczna w Jabłonnie
  • Bezpłatna Szkoła Rodzenia
  • Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie
  • Legion Klub HDK PCK
  • Planowane Wyłączenia Prądu
  • Turystyczny Szlak Patriotyczny Polski Walczącej
  • 32 Wieliszewski Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej
  • Gaz System
  • Powiatowe Centrum Integracji Społecznej w Legionowie
© 2002-2015 Urząd Gminy w Jabłonnie
Zawartość merytoryczna: MICHAŁ SMOLIŃSKI, e-mail: promocja@jablonna.pl
Projekt: INFOSTRONY - ADAM PODEMSKI, e-mail: adam.podemski@infostrony.pl
Aktualizacja tech: INFOSTRONY - MONIKA MILLER, e-mail: monika.sowa@infostrony.pl